De Europese Unie wil om politieke redenen minder afhankelijk worden van grote Amerikaanse financiële dienstverleners als Visa, Mastercard en PayPal. Naast een eigen betaalinfrastructuur (Wero) wil zij de ontwikkeling van Europees digitaal geld daarvoor inzetten. Het is de vraag of dat gaat lukken.

Digitaal geld is geld dat uitsluitend bestaat als elektronische registratie, en dat langs elektronische weg kan worden overgedragen. Dus we spreken al van digitaal geld als we via internet van onze bankrekening geld overschrijven naar een derde. Maar er zijn verschillende soorten digitaal geld. De bankoverschrijving waar één of meer derde partijen aan te pas komen zien we als giraal geld. Een overschrijving naar landen buiten de EU kan een paar dagen duren en de nodige transactiekosten met zich meebrengen.

Stablecoins
Een nieuwe vorm van digitaal geld is de stablecoin. Het gaat daarbij om een digitaal token in een wallet dat een aangegeven waarde vertegenwoordigt van een valuta zoals een euro of een dollar. Kenmerkend voor deze vorm van digitaal geld is dat het rechtstreeks, dus zonder tussenkomst van een derde partij, via internet overgemaakt kan worden naar degene waarmee u een transactie sluit. Wereldwijd, snel en goedkoop.  Aan de overdracht kunnen ook, door middel van programmering, voorwaarden worden verbonden.

Enkele private bedrijven in de VS, waarvan Tether en Circle de grootste zijn, geven al enkele jaren digitale dollars in de vorm van stablecoins uit. Voor iedere ingelegde girale dollar ontvangt de gebruiker een digitaal token in zijn wallet met een waarde van 1 dollar. De inlegde dollar wordt omgezet in liquide beleggingen zoals kortlopende staatsleningen. Een gebruiker kan zo gemakkelijk zijn stablecoins weer terug omwisselen naar gewone dollars. De Amerikaanse overheid staat met de Genius Act van juli 2025 dergelijke door marktpartijen uitgegeven private stablecoins toe, maar verbiedt in de wet uitdrukkelijk de uitgifte van een publieke digitale dollar (CBDC).

De markt in stablecoins heeft inmiddels een omvang bereikt van meer dan 300 miljard dollar. Het gebruik neemt niet alleen in de VS snel toe, maar ook in landen met een zwakke munt, zoals een aantal Afrikaanse landen. De regulering van deze markt moet in meer detail geregeld worden in de, nog ter discussie staande, ‘Clarity Act’. Zolang die discussie niet is afgerond verkeren partijen, die zich op deze markt willen begeven, in onzekerheid over het juridisch kader. Desondanks hebben de grote Amerikaanse banken recent te kennen gegeven zich ook in deze markt te willen begeven.

Digitale euro (CBDC)
In Europa heeft Europese Centrale Bank (ECB) wel het voornemen om een publieke digitale euro (CBDC) uit te geven, maar de wetgeving daarvoor zal pas eind 2026 afgerond zijn. Invoering van de digitale euro wordt niet eerder verwacht dan in 2029. Er zijn enkele uitvoeringsvarianten denkbaar waar naar onderzoek wordt gedaan. Zo is het mogelijk om iedere deelnemer een rekening te laten openen bij de Central Bank, en alle transacties via een centrale database af te handelen. Dan hebben we het eigenlijk over een veilige girale euro uitgegeven door de Centrale Bank. Ook wordt het uitgeven van digitale euro’s als €-stablecoin of op off-line betaalkaarten als mogelijkheid onderzocht. Pilots staan gepland voor 2027. Onder druk van de publieke opinie wordt een basis-privacy in de wetgeving vastgelegd. De burger wordt beloofd dat de overheid niet door middel van een geprogrammeerde digitale euro bestedingsbeperkingen opgelegd zal krijgen.

Qivalis, een samenwerking van banken
Voor wat betreft de uitgifte van private digitale euro’s (€-stablecoins) heeft Europa, met de zekerheden die de MICA richtlijn (Markets in Crypto Assets) biedt, een voorsprong op de VS. Deze richtlijn stelt zware voorwaarden waaraan marktpartijen moeten voldoen, met strenge auditeisen. Omdat banken al aan veel eisen voldoen, zijn zij in het voordeel ten opzichte van nieuwe marktpartijen. Al in september 2025 hebben de banken ING, Banca Sella, KBC, Danske Bank, Dekabank, Unicredit, SEB, Caixabank en Raiffeisenbank Int (later nog aangevuld met BNP Paribas), aangegeven een samenwerkingsverband aan te gaan voor uitgifte van €-stablecoins. Deze samenwerking heeft zich onder de naam Qivalis gevestigd in Amsterdam. Het bedrijf wil in de tweede helft van 2026 live gaan, en heeft daarmee een voorsprong op initiatieven van Amerikaanse banken. Maar het zal wel moeten concurreren met de bestaande Amerikaanse private $-stablecoins, die zoals gezegd al een breed gebruik kennen.
Door de zware MICA-eisen zijn de activiteiten van andere marktpartijen tot heden beperkt.

Twee sporen aanpak Europa
Europa lijkt zo te mikken op een twee sporen aanpak. Met enerzijds de digitale euro (CBDC) de consument een alternatief bieden voor contant geld. Veilig, niet programmeerbaar, bedoeld voor kleine transacties en niet geschikt voor spaardoeleinden vanwege een limiet van vooralsnog € 3.000 per rekeninghouder.
En anderzijds het private bankenalternatief bedoeld voor de B2B markt. Een goedkoop en snel alternatief voor vooral internationale transacties, programmeerbaar en in onbeperkte hoeveelheid aan te houden.

Het Europese beleid is dus breder van aanpak dan dat van de VS.
Maar als Qivalis met meer dan 47 miljoen gebruikers in Europa en Wero-integratie ook de Europese consument weet te bereiken is het de vraag of de CBDC van de ECB niet als mosterd na de maaltijd komt. Vooralsnog lijkt het de bedoeling te zijn niet onderling te gaan concurreren. Spannender is de vraag of Europa zijn achterstand ten opzichte van marktpartijen als Tether en Circle nog kan inhalen.

Deze ontwikkelingen rond digitaal geld hebben overigens geen effect op de door Ons Geld gewenste geldhervorming. Het geldsysteem – giraal of digitaal – blijft op schuld gebaseerd. In dit opzicht gaat het om oude wijn in nieuwe (digitale) zakken.