Nu is het zo dat je spaargeld bij de bank is gegarandeerd tot €100.000 per bankinstelling. Dat zorgt voor zekerheid voor spaarders en banken. Bij dreiging van een bankrun, weten spaarders dat zij hun spaargeld tot dat bedrag zullen terugkrijgen. Voor banken levert het de zekerheid op dat zij kunnen beschikken over ons spaargeld als een goedkope financieringsbron voor hun bedrijfsactiviteiten zonder daarvoor de risico’s te dragen die horen bij hun bedrijfsvoering. 

Banken krijgen zo automatisch rugdekking van de centrale bank en de overheid in het geval van faillissement. Het huidige stelsel kan niet functioneren zonder deze overheidsgarantie, omdat het simpelweg te kwetsbaar is.

Alternatief voor bankrekening zorgt voor meer stabiliteit

Om ons geldstelsel stabieler te maken is het onder meer van belang dat we een alternatief voor de bankrekening krijgen. Dit zou een veilige rekening voor betalen en sparen kunnen zijn, bij de centrale bank of een andere publieke bank. Ook zou digitaal centrale bankgeld (CBDC), zoals de digitale euro, deze rol kunnen vervullen. Deze aanbeveling komt onder andere van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)  in het rapport ‘Geld en schuld –  publieke rol van banken’. 

Het rapport bespreekt ook bezwaren die er zouden kunnen zijn voor het invoeren van zo’n volledig veilig alternatief:

‘De belangrijkste discussie spitst zich toe op financiële stabiliteit. In het huidige systeem kunnen burgers hun girale banktegoeden ofwel omzetten in contanten, ofwel overschrijven naar een andere bank. Met de invoering van digitaal centrale bankgeld zou dit geld ook overgemaakt kunnen worden naar de centrale bank. Dit leidt tot de vrees dat het de instabiliteit zou versterken omdat burgers, bij een lichte paniek, massaal hun tegoeden over zouden kunnen schrijven naar de centrale bank.’ 

Eén van de mooiste zinnen van het WRR-rapport gaat hierover: ‘Ten slotte zegt het feit dat een veilige haven het huidige systeem kan destabiliseren minstens even veel over weeffouten in het huidige systeem als over digitaal centrale bankgeld. ‘De voorlopers van de Postbank zorgden immers ook niet voor instabiliteit.’

De WRR benoemt, naast diversiteit in het systeem, echter wel limieten aan het bedrag dat burgers kunnen aanhouden én het bestaan van het depositogarantiestelsel, om dit risico te beheersen.

Wachten op ontwikkelen digitale euro

Op basis van een aanbeveling van De Nederlandse Bank (DNB) besloot de Tweede Kamer in 2020 om de ontwikkelingen van een digitale euro door de Europese Centrale Bank (ECB)  af te wachten. Deze zou burgers dit lang gewenste veilige alternatief voor de bankrekening bieden. Een eenvoudigere en snelle oplossing, namelijk een 100% veilige rekening bij een publieke of private bank (bijvoorbeeld de Volksbank, die toch al in handen is van de overheid) werd als alternatief verworpen.

Geen limiet op digitale euro en afbouw depositogarantie

De digitale euro die nu wordt ontwikkeld zou een mooie kans kunnen bieden. De limiet van € 3.000 kan bij het moment van invoering worden gehanteerd. Deze limiet moet echter zo snel mogelijk worden afgeschaft. Geen limiet dus op de hoeveelheid digitale euro’s op je rekening. 

Wij pleiten al jaren voor een ruime digitale euro, eentje zonder limieten. Dit zou het geldsysteem echt kunnen verbeteren. De depositogarantie moet tegelijkertijd geleidelijk worden afgebouwd. Dit is noodzakelijk om de publieke digitale euro een veiliger alternatief te laten worden dan de bankrekening. Als de depositogarantie gewoon blijft bestaan zoals nu, maakt het immers voor spaarders geen verschil of zij digitaal bankgeld gebruiken of de digitale euro. Zonder depositogarantie biedt de digitale euro pas echt een veiliger alternatief voor de bankrekening. 

Banken moeten dan concurreren om geld aan te trekken voor hun kredietactiviteiten. Mogelijk levert dit een hogere spaarrente op, omdat het dan risicovoller wordt om geld bij een bank neer te zetten. Banken worden er ook stabieler door, omdat zij zich met leningen met een langere looptijd en met meer aandelenkapitaal gaan financieren. Zij zullen de risico’s die horen bij hun bedrijfsvoering zelf gaan dragen en deze niet langer op de samenleving kunnen afwentelen.

Bijval voor afbouw depositogarantiestelsel

Recent kregen wij bijval uit onverwachte hoek. Triodos Bank bepleitte in een recent rapport  ook voor de gefaseerde afbouw van het depositogarantiestelsel in samenhang met het uitrollen van de digitale euro.

Citaat uit het rapport: “In het model van onze voorkeur zou CBDC worden gedistribueerd via zowel publieke als particuliere betaaldienstverleners, met geen of lage rentetarieven bij publieke betaaldienstverleners en geleidelijk hogere limieten voor het aanhouden van tegoeden. Dit zou iedereen de mogelijkheid bieden om risicovrij digitaal geld op te slaan en transacties uit te voeren, waardoor depositogarantiestelsels in de loop van de tijd kunnen worden afgeschaft. Het aanhouden van geld bij een commerciële bank zou dan een bewuste keuze worden om een bescheiden risico te accepteren in ruil voor rendement en impact, in plaats van een gedwongen noodzaak. Om financiële stabiliteit te garanderen, moet een dergelijke overgang zorgvuldig worden beheerd en moeten ook de kaders voor bankentoezicht worden aangepast om deze veranderingen te weerspiegelen. Als dit goed wordt uitgevoerd, zou deze scheiding banken concurrerender en diverser kunnen maken, waardoor zij zich meer zouden richten op productieve kredietverlening in plaats van op betalingsmonopolies.”

We pleiten er in Brussel voor dat de wet voor de digitale euro zodanig wordt aangepast, dat het mogelijk wordt om op termijn de ‘holding limit’ te verhogen en daarna af te schaffen. Laat politici in Brussel deze limiet bepalen en niet de ECB.

Deze video (in het Engels) geeft in het kort onze aanbevelingen voor de digitale euro weer:
Video https://youtu.be/pbXKZGHO_qw